37 urtez borrokan

“Hotza hezurretan, gorrotoa zainetan zenuen egun horietan. Oinarrizko eskubideen alde zinen borroketan langileen duintasun eza eskuratu nahian eman zituen zure urteak eta zure bizitza. Elizetan abesten zenuten internazionala, kaleetan oihukatzen zenuten greba orokorra! Langileen borroka eta indarra, somatzen zen giroan, hiria zuek bihurtu zenuten borroka adibidea. Martxoak hiru, martxoa ilun, martxoa beltza, egun iluna, egun kuttuna, Gasteizko herriaren gogoan. Bortizkeriak akabatu zituen hiri honen semeak bost krabelin adokinetan, herria karriketan langile erresistentziarena izan zen garaipena sufrimenduak eta heriotzak gogortu zigun bihotza. Langileen borroka eta indarra, sumatzen zen giroan, hiria zuek bihurtu zenuten borroka adibidea.”. Betagarri, Martxoak 3

1976ko martxoaren 3an Gasteizko Zaramaga auzoan bost pertsona hil zituen Espainiako Poliziak. Gaur egun 37 urte pasa ondoren, Martxoak 3 elkarteko buruek eta beraien helburuarekin bat egindako pertsonek gertakizunen egia, justizia eta erreparazioa lortzeko lanean dihardute.

…

Egun hartan fabrikari zegokion batzar orokorra egin ostean, langileen duintasun eza salatzeko eta oinarrizko eskubideen alde egiteko atera ziren kalera. Gasteizko zentrora hurbiltzean polizien nahiak argiak ziren. Goizetik konkordatua errespetatu gabe elizak inbaditu eta kargak hasten dira. Babes bila elizetara jotzen dute askok. Momentu honetan su-armengatik lehen zaurituen berri izaten da. Hasierako orduetan hiru izan ziren hildako langileak. Gero, zaurien ondorioz beste bi zendu ziren. Gaurko egunera, su-armagatiko 52 zauritu egon zirela jakin izan da. Gainera, Elizetan antolatzen ziren asanbladak debekatu, eta langile-liderrak atxilotuak izan ziren. Mugimenduak behar zuen koordinazioa hautsiz.

Hildakoen berri izatean hiriaren nahasmena jazo, eta etengabekoak ziren barrikadak, hiri-tresneriaren hondatzeak … Batzarra baketsua izan bazen ere, kargatzea erabaki zuen Poliziak. Martxoaren 3an gertaturiko jazoera bortitzek argi utzi zuten zein izango zen Carlos Ariasen eta Manuel Fragaren “irekitasun-gobernuak” ezarri nahi izan zituen mugak. Beldurraren poderioz, pentsatzen baitzuten nazio mailan Greba Orokor bat habian jarriko zuela Gasteizko grebak. Gasteizen hazia landatuz, Euskaditik hedatuko zela, eta azkenean Espainian ere eragina izango zuela argi zuten. Horregatik, Poliziak mugimendua hedatu baino lehen errotik ebaki zuen. Mugimenduari amaiera ematea xede izanik, ez ziren kontuan hartu langileen batzar-askatasun eta eskubideak.

Hiriburuan errealitate sozial berria eraikitzen hasia zelaren seinalea izan ziren geroko hiletak, eta gertakizunak balio izan zuen langileen kontzientzia pizteko. Zer nolako egoeran zeuden jabetzeko, alegia. Lorpenak (soldata-errebindikazioak onartuak, asanblada “legalak” …)  asko izan baziren ere, errebindikazioekin jarraituko zuen mugimendu sozio-politikoa ez zuen iraun.  

...

Gasteizen adibidea tristea izan zela dio Andoni Txaskok, Martxoak 3 elkarteko buruak. Kontrola ez zezaketen mugimendu bat eratu zelako. “Diktadura izugarri batetik irteten ginen eta askatasunerako irrika oso handia zen”, azaltzen du Andoni Txaskok. Herrian “ilusioa” sortu bazuen ere, Gasteiz berria plano politiko sozialetik berriz ere urrunduko zen, generazio berrien eskuetan utziz guneko trantsizio politikoa. Lan-iniziatiba hiritar-protesta batean bihurtu zen, iraultza baten ikara piztu zuena. Gobernuak erakutsi zuen jazoeran, zein izan behar zuen bere jarrera iraultza baten aurrean. Errepresioa, beraz, Txaskoren ustez aurrez pentsatutako eta planifikatutako zerbait izan zen, ez zen egun puntual bateko beroaldia izan. Indarraren “monopolioa” frankismoaren oinordekoak zirenek izan zuten.

Aldaketak lortu ziren langileen borrokan; Txaskoren ustez, “negarra, izerdia eta odolaren bidez”. Baina, honek dio berriz ere hasiera bueltatu garale. “Herriaren egoera arlo guztietan prekario eta dementziazkoa zen. Pixkanaka lorpen horiek galtzen joan dira. Gaur egun sakrifizio, borroka eta solidaritate espiritu hura berreskuratu behar dugu, sistema kapitalistak ezarritako zurrunbilo kontsumistari aurre egin ahal izateko. Gazteriak asko du esateko, orduan emandako laguntza eta solidaritate bezala, orain ere kaltetutakoa aterako baitira”, dio Martxoak 3 elkartearen buruak. 

...

Andoni Txasko, Martxoak 3 elkarteko buruari 2012an eginiko elkarrizketa eta La ciudad donde nunca pasa nada. Vitoria,  3 de marzo de 1976, Carlos Carnicero Herrero liburua oinarri.